«Ο ιδεολόγος», του Νίκου Αραπάκη
Ο άνθρωπος δίπλα στην Ιστορία
Εκείνα τα χρόνια τα λόγια ήταν μεγάλα και οι πράξεις θεόρατες! Ο χρόνος προχωρούσε, αλλά «έσερνε» την πέτρα, τη φωτιά, τη στάχτη, το ατσάλι, το δρεπάνι και το αίμα. Ο αιώνας που μόλις είχε σηκωθεί, συνέχιζε τη δοσμένη πορεία. Πάλη, αντίδραση, αδικία, ξεσηκωμός, επαναστάσεις, ήττες και νίκες που περίμεναν τη στιγμή τους. Καμία μάχη δεν είχε χαθεί γιατί είχε δοθεί, αλλά και κανένα όραμα δεν είχε στερεωθεί στα χωράφια, στην άγονη γη, στους δρόμους και στα σπίτια. Ο φόβος, η εκμετάλλευση, η βία και οι επεκτατισμοί του απάνθρωπου περιόριζαν, περιθωριοποιούσαν, την ανάγκη για ζωή αληθινή. Η επιβίωση ήταν η πιο ανώδυνη ήττα και η επιθυμία να την ξεπεράσεις προκαλούσε την πιο σκληρή τιμωρία: τα σώματα σκοτώνονταν, θυσιάζονταν για τ’ αφέντη το φαΐ και για την αρπαγή εδαφών, κόσμων, ονείρων. Ώσπου βρέθηκαν αυτοί που πίστεψαν στη δύναμη του λαού, στην κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, στον αγώνα που έβαζε πάνω απ’ όλα αυτούς που μοχθούσαν, που έρχονταν από κάτω και ζητούσαν την έφοδο στον ουρανό. Και η πίστη βρήκε τα πρωτοπόρα τμήματά της, τους αληθινούς ηγέτες της, την ουσιαστική μόρφωση και πράξη και έφτασε στη μεγάλη ανατροπή. Και ο χρόνος συγκρούστηκε με τον χώρο και από τις εκρήξεις τους προέκυψε ο νέος κόσμος. Σε αυτόν ανήκει και «Ο ιδεολόγος» (Εκδόσεις Τόπος) του Νίκου Αραπάκη.
Ο συγγραφέας δεν εκμεταλλεύεται την Ιστορία για να γράψει ένα ιστορικό μυθιστόρημα-περιπέτεια. Όχι. Ακολουθεί τα χνάρια και τα σημάδια που αυτή άφησε στο παγκόσμιο σώμα και με αυτήν μπολιάζει τη βαθιά ανθρώπινη ιστορία του. Και στις κοσμογονικές εξελίξεις της περιόδου 1917-1919 «ρίχνει» τον άνθρωπο, τον πρωταγωνιστή του, τον Ερκ, τον «Αμερικάνο» (Εκδόσεις Τόπος), τον «διαλύει», τον δοκιμάζει, τον οδηγεί στα όριά του και τον κρατά όρθιο μες τη φωτιά και το ατσάλι, το τίμημα και την ελπίδα του νέου κόσμου.
Η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι ο ήλιος αυτού του βιβλίου. Ο Ερκ σε αυτήν οδηγείται, απ’ αυτήν δοκιμάζεται και απ’ αυτήν προσμένει. Το «λίγο πριν» και το «λίγο μετά» αυτού του γεγονότος ορίζει το πλαίσιο δράσης και υποδοχής των υπόλοιπων ηρώων και των καταστάσεων που προκαλούν. Ο Αραπάκης, όμως, δεν γράφει για να εξηγήσει, μόνο, την Οκτωβριανή Επανάσταση. Πρώτα απ’ όλα γράφει για να δείξει με πάθος, ομορφιά και ζωντάνια πού μπορεί να μας πάει η ζωή. Ο Ερκ είναι σε μια διαρκή αναζήτηση ταυτότητας, σκοπού, μέλλοντος. Μέσα απ’ αυτόν αναδεικνύεται η Επανάσταση του 1917 και με ξεκάθαρο, αλλά διακριτικό τρόπο πορεύεται μαζί του.
Ο Αραπάκης, βέβαια, προχωρά και στα πρώτα μέτρα του ωστικού κύματος της Επανάστασης. Το 1919 η νίκη των Μπολσεβίκων δεν μπορούσε να χωνευτεί. Οι ιμπεριαλιστές της Δύσης ήθελα να τους τσακίσουν όσο ήταν νωρίς. Γι’ αυτό και έστειλαν στρατεύματα, μέσα στα οποία ήταν και το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα. Εκεί πάει ο Θεόφιλος Τερζής, ελληνογάλλος ανταποκριτής της εφημερίδας «Ο Αναγνώστης». Εκεί έρχεται σε επαφή με τον Λεωνίδα Κολιδά, θετό γιο επιφανούς μέλους της παροικίας, και γνωρίζει τον Σάσα, ένα μυστηριώδη φίλο και μέντορά του. Μαθαίνω μόνο πως κάποτε λεγόταν Ισμαήλ [Ηρακλής ή Ερκ]. Και μέσα από το ταξίδι του Τερζή προκύπτει η αλήθεια εκείνων των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Διαβάζουμε στη σελίδα 65 τα λόγια του Ντομινικίκ Πετρέν (Γάλλος, λοχίας της στρατιωτικής αστυνομίας): «Παραλογισμός φίλε μου. Τα τελευταία πέντε χρόνια τα πέρασα μέσα στα χαρακώματα. Το ότι ζω είναι καθαρά θέμα τύχης. […] Εδώ για ποιον πολεμάω, ποιος είναι ο εχθρός, τι μας χωρίζει; Χίλιες φορές ρώτησα τον εαυτό μου και απάντηση δεν μπορούσα να δώσω. Μα τώρα μπορώ. Όχι μόνο εγώ, οι περισσότεροι απ’ τους συμπολεμιστές μου γνωρίζουν ότι βρισκόμαστε εδώ για να υπερασπιστούμε τα κέρδη των κεφαλαιοκρατών».
«Ο Ιδεολόγος» ναι, είναι ιστορικό μυθιστόρημα. Μέσα του, όμως, έχει και το πολιτικό και το κοινωνικό. Την ίδια στιγμή προβάλλει το ταξικό στοιχείο, την ταξική πάλη με γνώση, σιγουριά και χωρίς υπερβολές. Ο συνδυασμός ιστορικών γεγονότων, κοινωνικής-ταξικής διαμόρφωσης και ανθρώπινης περιπέτειας, συνθέτουν ένα μυθιστόρημα που «απλώνει» τον λόγο όμορφα και ουσιαστικά. Η πλοκή είναι καλή, η αφήγηση κρατά την ισορροπία δράσης, στοχασμού, προβληματισμού και το τελικό αποτέλεσμα βάζει τον άνθρωπο δίπλα στην Ιστορία.
*Η φωτό από Wikipedia
